Antyskating — co to jest i jak go ustawić bez wagi i płyty testowej

Ramię twojego gramofonu chce do środka płyty, i to nie dlatego, że coś jest źle ustawione, ani nie dlatego, że kupiłeś tanio. Chce, bo tak wynika z jego geometrii, i będzie chciało zawsze, w każdym ramieniu obrotowym, jakie kiedykolwiek zbudowano, a antyskating jest próbą odciągnięcia go z powrotem.

Słowo „próbą" jest tu kluczowe (i wrócę do niego kilka razy), bo cała branża udaje, że go nie ma.

Skąd się bierze siła, której nie chcesz

Igła jedzie po rowku i rowek ją hamuje: to jest zwykłe tarcie, takie samo jak wtedy, gdy przesuwasz palec po stole. Ta siła działa stycznie do rowka, czyli mniej więcej wzdłuż linii, po której porusza się igła.

Gdyby igła siedziała dokładnie w osi ramienia, sprawa skończyłaby się właśnie tutaj, ale ona tam nie siedzi.

Ramię obrotowe ma kąt skosu: muszla albo sam wspornik są odgięte o kilkanaście do dwudziestu kilku stopni względem linii łączącej oś obrotu ramienia z igłą. Robi się to po to, żeby igła stała w rowku możliwie stycznie, bo inaczej zniekształcenia byłyby nie do zniesienia (Löfgren policzył to w 1938, Baerwald trzy lata później doszedł do tego samego z drugiej strony i do dziś nikt tego lepiej nie zrobił).

Cena za ten skos jest taka: siła tarcia nie przechodzi już przez oś obrotu ramienia, tylko obok niej, a siła działająca obok osi obrotu staje się momentem i obraca ramię w stronę środka płyty.

Wielkość tej siły zależy od trzech rzeczy: od współczynnika tarcia igły o winyl, od nacisku igły i od geometrii ramienia. Pierwszej nie kontrolujesz w ogóle, bo tarcie zmienia się zależnie od tego, jak gęsty jest w danym miejscu rowek i jak głośne jest nagranie. Trzeciej też nie kontrolujesz, bo ramię masz takie, jakie masz.

Zostaje nacisk i w tym mieści się cała tajemnica reguły, którą zaraz zobaczysz.

Dlaczego to się nazywa przybliżeniem

Siła skatingu nie jest stała na całej płycie: zmienia się wraz z promieniem, na którym akurat stoi igła, i zmienia się z modulacją rowka, więc na cichym fragmencie jest inna niż na kulminacji. Pokrętło antyskatingu, cokolwiek robi (sprężyna, ciężarek na żyłce, magnes), generuje siłę, która zmienia się według zupełnie innej krzywej.

Te dwie krzywe pokrywają się najwyżej w jednym, dwóch punktach.

To nie znaczy, że można to olać, bo różnica między antyskatingiem ustawionym z grubsza dobrze a wyzerowanym jest ogromna i słychać ją gołym uchem. Różnica między ustawionym dobrze a ustawionym „na 0,05 grama" nie istnieje.

Który kanał trzeszczy pierwszy i dlaczego to jest twój przyrząd pomiarowy

Rowek stereofoniczny ma dwie ścianki nachylone do siebie pod kątem prostym, każda odchylona o czterdzieści pięć stopni od pionu. Ścianka zewnętrzna (ta dalej od środka płyty) niesie prawy kanał, a ścianka wewnętrzna, bliżej wrzeciona, niesie lewy.

Jeżeli antyskatingu jest za mało, ramię ciągnie do środka, igła dociska się do ścianki wewnętrznej i odpuszcza zewnętrzną. Kontakt ze ścianką zewnętrzną robi się gorszy, więc pierwszy zaczyna się psuć prawy kanał.

Kiedy antyskatingu jest za dużo, mechanizm wypycha ramię na zewnątrz, igła dociska ściankę zewnętrzną, odpuszcza wewnętrzną i psuje się lewy.

Zapamiętaj to jak wierszyk, bo w tym momencie masz przyrząd pomiarowy, którego nie trzeba kupować: nazywa się „twoje uszy" i jest lepszy niż większość płyt testowych, ponieważ mierzy dokładnie ten warunek, który cię obchodzi, czyli czy igła daje radę.

Metoda, którą stosuję sam

1. Najpierw nacisk

Antyskating jest funkcją nacisku, więc ustawianie go przed naciskiem oznacza ustawianie skutku przed przyczyną. Wyzeruj pokrętło antyskatingu i wyważ ramię tak, żeby unosiło się poziomo bez żadnego nacisku (to jest ta chwila, kiedy trzymasz oddech i nie oddychasz na muszlę), a potem odkręć przeciwwagę na wartość podaną w karcie wkładki.

Karta wkładki podaje zwykle zakres, na przykład od 1,6 do 2,0 grama, ale nie bierz dolnej granicy, bo za mały nacisk jest najczęstszą przyczyną zniekształceń i uszkodzeń płyty, o czym pisałem osobno. Bierz środek albo górną połowę zakresu.

2. Przepisz liczbę

Ustaw antyskating na tę samą liczbę, którą ma nacisk: nacisk 1,8 to antyskating 1,8.

Ta reguła nie jest wynikiem pomiaru, tylko skutkiem tego, że konstruktorzy ramion wyskalowali pokrętła tak, aby przy typowym współczynniku tarcia i typowej geometrii mniej więcej działała. Jest przybliżeniem przybliżenia i zwykle wystarcza, żeby zamknąć temat.

3. Sprawdź uchem

Weź płytę, na której coś się dzieje: nie ambient, nie kwartet smyczkowy nagrany w wacie, tylko coś z blachą, z sybilantami, z mocnym wokałem. Najlepiej z drugiej połowy strony, bliżej środka, bo tam prędkość liniowa jest mniejsza, rowek gęściej upakowany i wszystko jest trudniejsze do odczytania. Płyta sama pokaże ci, gdzie masz problem.

Słuchaj, który kanał zaczyna chrypieć pierwszy: jeżeli prawy, dołóż antyskatingu, a jeżeli lewy, odejmij.

4. Małymi krokami

Po jednej dziesiątej naraz, zawsze ten sam fragment i zawsze od tego samego miejsca, aż oba kanały zaczną się psuć mniej więcej w tym samym momencie. Koniec, odłóż śrubokręt.

Ile to właściwie jest w gramach

Pytanie wraca, więc odpowiem, chociaż odpowiedź jest niesatysfakcjonująca.

Rzeczywista siła boczna działająca na igłę wynosi orientacyjnie kilka do kilkunastu procent nacisku pionowego, więc przy nacisku 2 gramów mówimy o czymś rzędu 0,1–0,2 grama siły ciągnącej do środka. Pokrętło antyskatingu wyskalowane „na gramy" nie podaje tej siły, tylko wartość nacisku, dla którego zostało dostrojone. To są dwie różne liczby na jednej skali i stąd bierze się połowa nieporozumień w internecie.

Nie musisz tego wiedzieć, żeby dobrze ustawić, ale musisz to wiedzieć, żeby nie dać się wciągnąć w dyskusję, w której ktoś ci tłumaczy, że jego pokrętło „pokazuje niutony".

Czego antyskating NIE naprawi

Typowy scenariusz wygląda tak: zniekształcenia na końcu strony, więc ktoś tygodniami kręci antyskatingiem, choć przyczyna siedzi gdzie indziej, bo wkładka jest przesunięta w muszli i igła stoi w rowku pod kątem, którego nie ma na żadnym rysunku geometrii ramienia. Antyskating tego nie ruszy.

Antyskating nie naprawi też krzywo ustawionego nacisku, brudnej igły, niewypoziomowanego gramofonu, wkładki z wygiętym wspornikiem ani płyty, która została pocięta zużytą igłą poprzedniego właściciela. Jest jednym z sześciu czy siedmiu parametrów i sam nie zbawi niczego.

Jest jednak jednym z dwóch, obok nacisku, które można ustawić w kwadrans, bez żadnego sprzętu, i które naprawdę zmieniają to, co słychać.

Reszta to już dłubanie, a szczerze mówiąc, po latach dłubania wolę w tym czasie posłuchać płyty.