Kupujesz gramofon z drugiej ręki — co sprawdzić na miejscu

Gramofon używany kupuje się dobrze albo kupuje się cudzy problem, a różnica rozstrzyga się w kwadrans u sprzedającego i prawie nigdy nie zależy od tego, jak sprzęt wygląda.

Wygląd jest zresztą pułapką. Egzemplarz odkurzony, wypolerowany, ustawiony na stole w salonie sprzedaje się lepiej niż zakurzony z piwnicy, choć zakurzony bywa lepszy — bo stał, a nie był używany do wyginania ramienia przez trzynaście lat. Wygląd mówi o tym, jak sprzedający myje meble.

Poniżej kolejność, w której to sprawdzam. Nie jest przypadkowa: idzie od rzeczy, których naprawić się nie da po ludzku, do tych, które kosztują tyle, co obiad.

Zanim wyjdziesz z domu

Weź własną płytę. Nie skarb, nie tłoczenie z lat 70., które kupowałeś rok — coś, czego nie będzie ci szkoda, jeżeli okaże się, że w ramieniu siedzi igła z odłamanym grotem. Ja wożę wznowienie, które kupiłem przez pomyłkę i którego nikt mi nie ukradnie.

Weź poziomicę, latarkę i telefon z aplikacją stroboskopową. Ważne: aplikacja musi umieć działać w świetle żarówki żarowej albo świetlówki, bo klasyczny stroboskop na tarczy talerza działa dzięki migotaniu sieci 50 Hz. Pod diodą LED, która nie migocze, tarcza stroboskopowa nie pokaże nic i połowa ludzi wyciąga z tego wniosek, że gramofon ma złe obroty.

Ustal wcześniej, czy sprzęt ma przeciwwagę i muszlę. Brak przeciwwagi albo brak muszli przy nietypowym ramieniu potrafi być nie do skompletowania i to jest informacja, którą chcesz mieć przed wyjazdem, a nie po godzinie jazdy.

Łożysko talerza — pierwsza rzecz, jakiej dotykam

Zdejmij matę. Zakręć talerzem ręką przy wyłączonym silniku (przy napędzie bezpośrednim poczujesz opór magnetyczny i to jest normalne — kręć delikatnie).

Talerz ma się kręcić długo, równo i cicho. Przyłóż ucho do osi. Szum jest dopuszczalny. Chrobot, cykanie, zgrzyt — nie.

Teraz chwyć krawędź talerza dwoma rękami i spróbuj:

• unieść go pionowo — nie powinien mieć wyczuwalnego skoku w górę,
• przechylić na boki — nie powinien się kołysać,
• poruszyć w poziomie — nie powinien mieć luzu obrotowego poza samym obracaniem.

Luz w łożysku talerza słychać potem jako dudnienie w tle, szczególnie na cichych fragmentach, i to dudnienie nie wynika z niczego, co da się wyregulować. Tuleja jest wyrobiona i albo znajdziesz człowieka, który ją przetoczy, albo nie znajdziesz.

To jest usterka numer jeden na mojej liście „dziękuję, do widzenia".

Łożyska ramienia — druga

Zwolnij zacisk, zdejmij ramię z podpórki. Chwyć bardzo delikatnie za muszlę, nie za wspornik igły, i poruszaj:

• w pionie, jakby ramię opadało na płytę i wracało,
• w poziomie, w stronę środka i w stronę krawędzi.

Ruch ma być gładki od pierwszego milimetra. Jeżeli ramię „zaskakuje" — stoi, stoi, a potem nagle rusza — łożyska są zapiaszczone albo za mocno dokręcone. Jeżeli czujesz luz, czyli ramię daje się poruszyć w bok bez obracania się w łożysku, albo słyszysz stuknięcie — łożyska są wybite.

Wybite łożyska ramienia dyskwalifikują sprzęt dla kogoś, kto nie ma warsztatu. Nie ma regulacji, która to naprawi. Nie „da się dokręcić".

Napęd i obroty

Włącz. Daj minutę na rozkręcenie.

Napęd paskowy. Pasek to część zużywalna i kosztuje kilkadziesiąt złotych, więc stary, rozciągnięty pasek nie jest powodem do rezygnacji — jest powodem do targowania. Objawy: obroty zaniżone, talerz rozkręca się długo, przy dotknięciu palcem gumka jest lepka i zostawia ślad. Sprawdź natomiast, czy koło pasowe silnika nie ma wyżłobionego rowka i czy silnik nie brzęczy tak, że słychać go z dwóch metrów.

Napęd bezpośredni. Obroty ustalają się szybko i trzymają. Jeżeli talerz „pulsuje" — raz szybciej, raz wolniej, w rytmie ułamka sekundy — to elektronika sterowania i naprawa nie jest tania.

Napęd rolkowy. Rzadszy, spotykany w starszym sprzęcie. Rolka dociskowa robi się z czasem twarda i dostaje płaskiego miejsca od stania w kontakcie z kołem silnika. Objaw: regularne, rytmiczne „bum" raz na obrót rolki. Rolka bywa do wymiany, ale znalezienie jej to osobna przygoda.

Zmierz obroty na 33 i na 45. Odchyłka do pół procenta jest w porządku i tak są skalowane wymagania dla sprzętu domowego. Odchyłka stała da się zwykle podkręcić regulatorem. Odchyłka pływająca to jest ta zła.

Ramię, wkładka, okablowanie

Popatrz na wspornik igły z boku, pod latarką. Ma być prosty. Wygięty w bok wspornik oznacza, że ktoś zahaczył o niego rękawem albo odkurzaczem i wkładka jest do wymiany.

Załóż z góry, że igła jest zużyta. Nie dlatego, że sprzedający kłamie — dlatego, że nie ma jak tego wiedzieć, bo zużycia igły nie widać bez optyki. Wlicz koszt nowej wkładki albo igły w cenę i nie negocjuj tego, tylko odejmij od oferty. Jeżeli igła okaże się dobra, zarobiłeś.

Sprawdź, czy jest przewód masy i czy nie jest urwany. Brak masy = przydźwięk sieciowy, czyli buczenie, którego nie da się wyciszyć.

Poruszaj delikatnie kablami przy wyjściu z obudowy, kiedy gra. Trzeszczy? Okablowanie ramienia jest przetarte. To naprawa u człowieka, ale nie dramatyczna.

Sprawdź podnośnik ramienia (cueing). Ramię ma opadać wolno, w dwie–trzy sekundy. Jeżeli spada jak kamień, olej w podnośniku wysechł. To jest usterka za dwadzieścia złotych i pół godziny, więc niech nie będzie powodem do rezygnacji — ale niech będzie powodem do targowania.

Odsłuch

Ten punkt nie jest opcjonalny. Sprzęt, którego nie da się posłuchać na miejscu, kupuje się w cenie części albo nie kupuje wcale.

Czego słucham:

• cisza między utworami — czy jest cisza, czy jest buczenie,
• oba kanały — przesuń balans całkiem w lewo, potem całkiem w prawo,
• dudnienie — najlepiej słychać przy głośności większej niż normalna, na cichym fragmencie; niskie, bezkształtne buczenie w tle to łożysko,
• końcówka strony — tam się psuje wszystko, co jest do zepsucia.

Postukaj palcem w blat obok gramofonu, kiedy gra. Jeżeli słychać to w głośnikach jak wystrzał, konstrukcja nie tłumi drgań — może to być kwestia mebla, ale może być kwestia zdartych nóżek albo pękniętej sprężyny podwieszenia.

Kiedy dziękuję i wychodzę

Trzy pytania, które zadaję zawsze i które więcej mówią niż odpowiedzi: kiedy sprzęt był ostatnio serwisowany, gdzie stał przez ostatnie pięć lat i dlaczego jest sprzedawany.

Odpowiedź „stał w piwnicy" nie skreśla sprzętu. Skreśla go odpowiedź „stał w piwnicy", wygłoszona przy jednoczesnym zapewnieniu, że wszystko działa idealnie, wygłoszona przez kogoś, kto nie potrafi go podłączyć.